Spyrja — spjallað um búið¶

Á síðunni Spyrja (efst í valmyndinni, undir Í dag) spyrðu um búið með þínum eigin orðum, eins og í spjalli. LAMB svarar beint á síðunni — oftast með töflu reiknaðri úr gögnum búsins — og þú getur spurt áfram út frá svarinu.

Þú kemst líka þangað úr leitarreitnum efst á síðunni: ef það sem þú skrifar er spurning en ekki síða sem á að opna, fer spurningin beint í Spyrja.

Svona spyrðu¶

Skrifaðu spurninguna í reitinn neðst á síðunni.
Ýttu á Enter (eða örina). Shift + Enter gerir nýja línu.
Á meðan stendur „Hugsa…", svo kemur svarið fyrir neðan spurninguna.

Þegar samræðan er tóm sýnir síðan nokkur dæmi um spurningar — smelltu á eitt til að prófa.

Dæmi¶

Þú spyrð	LAMB svarar með
`10 þyngstu lömbin í ár`	Töflu yfir 10 þyngstu lömbin, þyngst fyrst
`meðalþungi lamba eftir feðrum`	Meðalþunga lambanna undan hverjum hrút
`hvaða ær áttu flest lömb í ár`	Ánum raðað eftir fjölda lamba
`hvað fæddust mörg lömb í vor`	Fjölda fæddra lamba, líka þeirra sem hafa drepist eða verið slátrað
`hvað fæddust margir tvílembingar í ár`	Fjölda tvílembinga
`hvað á ég margar ær`	Fjölda áa á lífi á búinu núna
`lömbin undan 0177`	Afkvæmi grips 0177
`lömb með sömu móður og 0177`	Systkini 0177
`berðu saman 18-203 og 18-204`	Gripina hlið við hlið
`hvaða DNA er skráð á 18-203`	Arfgerð og DNA-niðurstöðu gripsins
`hyrndar ær`	Ánum, með horn skráð
`þungi lambanna í hópnum Heimatún`	Þunga lambanna í hópnum
`vigtunarferill 18-203 sem graf`	Línuriti yfir vigtanir gripsins
`hvaða hópa á ég`	Hópunum þínum: hve margir gripir eru í hverjum, flestir fyrst, og hvenær hver var stofnaður
`hvaða gripir eru með mynd`	Gripunum sem eiga mynd, og hve margar hver á

Það sem LAMB getur svarað¶

Þungi — síðasta vigtun hvers grips á tímabilinu, eða allar vigtanir eins grips.
Fædd lömb — hve mörg lömb fæddust, talin eða listuð, líka skipt eftir feðrum, kyni eða fæðingarári, eða bara t.d. tvílembingarnir.
Lömb eftir á og frjósemi (lömb í burði).
Fjöldi gripa á lífi á búinu núna.
Hóparnir þínir — hver hópur með fjölda gripa og deginum sem hann var stofnaður; nýjasti hópurinn er nefndur fyrir ofan listann.
Upplýsingar um gripi — t.d. nafn, örmerki, fæðingardag, foreldra, lit, horn, afdrif, DNA, kynbótamat og myndir.

Þú getur afmarkað spurninguna:

Hvaða gripir — lömb, ær, hrútar, einn hópur, einn gripur, nokkrir gripir til samanburðar, afkvæmi eða systkini.
Tímabil — í ár (sjálfgefið), í fyrra, síðustu 3 mánuði eða frá upphafi.
Hvernig — listi, 10 þyngstu, 5 léttustu, meðaltal, samtals eða fjöldi.
Skipt eftir — feðrum, fæðingarári, hópum eða kyni.
Eitt skilyrði — t.d. með DNA, með mynd, hyrndar, hrútar yfir 110 í heildareinkunn.

Myndrit og niðurhal¶

Biddu um graf eða súlurit og svarið birtist sem myndrit. Biddu um Excel, PDF eða CSV og hnappur til að sækja skrána birtist með svarinu.

Að lesa svarið¶

Hvert svar byrjar á „Skilið sem" — hvernig LAMB skildi spurninguna: hvað var mælt, hvaða gripir og hvaða tímabil.

Athugaðu alltaf „Skilið sem“

Gervigreind getur misskilið spurningu. Tölurnar sjálfar eru reiknaðar beint úr gögnum búsins, en ef spurningin var skilin vitlaust er svarið við annarri spurningu. Lestu því „Skilið sem" áður en þú treystir tölunni.

Neðst í svarinu stendur hve marga gripi eða færslur svarið byggir á. Úr töflunni geturðu opnað spjald hvers grips.

Opna sem síðu opnar svarið á sérstakri síðu með eigin slóð — gott til að prenta það eða geyma sem bókamerki.

Ef LAMB er ekki viss¶

„Ég er ekki alveg viss…" — LAMB svarar, en merkir svarið. Skoðaðu „Skilið sem" sérstaklega vel.
„Áttirðu við:" — spurningin gat átt við fleira en eitt. LAMB giskar ekki, heldur sýnir möguleikana; smelltu á þann rétta.
„Ég er ekki viss um hvað þú átt við" — orðaðu spurninguna nánar, t.d. með tímabili (í ár) eða númeri grips.
„Ég get ekki svarað þessu" — spurningin er utan þess sem LAMB kann (sjá hér fyrir neðan).

Ef eitthvað fer úrskeiðis birtist Reyna aftur.

Ef svarið á heima á annarri síðu¶

Sumt er gert annars staðar, t.d. að skrá burð eða opna innflutning. Þá segir LAMB „Þetta er gert á annarri síðu" og sýnir hnapp sem opnar hana.

Spyrja áfram¶

LAMB man síðustu spurningarnar í samræðunni, svo þú getur haldið áfram án þess að endurtaka allt:

10 þyngstu lömbin í ár en í fyrra? bara gimbrarnar sýndu það sem súlurit

Ný samræða (efst til hægri) byrjar nýja samræðu.

Fyrri samræður¶

Samræða vistast á aðganginn þinn um leið og hún hefur fengið svar. Undir Fyrri samræður (efst til hægri) eru samræðurnar þínar um búið, nýjasta efst: opnaðu eina til að lesa hana eða halda áfram, eða eyddu henni (smelltu á ruslafötuna og svo Eyða).

Aðeins þú sérð samræðurnar þínar — ekki aðrir notendur búsins.
Geymt er það sem þú spurðir og hvernig LAMB skildi það — ekki tölurnar. Þegar þú opnar eldri samræðu eru svörin reiknuð upp á nýtt úr gögnum búsins eins og þau eru í dag, og efst stendur hvaða dag samræðan var.
Samræðurnar fylgja búinu sem er valið: skiptirðu um bú hefst ný samræða.

Breyta nafni grips¶

Þú getur beðið LAMB að gefa grip nafn eða breyta því, t.d. skírðu 18-203 Snotru.

LAMB sýnir spjald með gripnum og breytingunni: gamla nafnið → nýja nafnið.
Ekkert er vistað fyrr en þú ýtir á Staðfesta. Hætta við breytir engu.

Á Íslandi fer nafnið líka í Fjárvís. Eftir staðfestingu er breytingin skráð og bíður; ýttu á Senda í Fjárvís til að senda hana strax. Ef ekki næst í Fjárvís, eða þig vantar heimild til að senda fyrir búið, bíður breytingin — þú getur sent hana síðar af spjaldi gripsins eða úr símaappinu. Á spjaldi gripsins sést nafn sem bíður sendingar.

Í Danmörku er nafnið vistað í LAMB um leið og þú staðfestir.

Aðeins er hægt að breyta nafni, og bara einum grip í einu. Annað þarf að breyta á spjaldi gripsins.

Hópar¶

LAMB getur sagt þér frá hópunum þínum og gert allt við þá sem síðan Hópar getur. Hverri breytingu fylgir spjald sem þú staðfestir fyrst.

Sjá hópana — hvaða hópa á ég, listi yfir hópana mína, hvaða hópur var stofnaður síðast. Listinn sýnir fjölda gripa í hverjum hóp, flesta fyrst, og hvenær hann var Stofnaður.
Stofna, endurnefna, lýsa, lita eða eyða hóp — búðu til hóp sem heitir Sölulömb, endurnefndu Heimatún í Vorhólf, gerðu Heimatún bláan, eyddu hópnum Engi. Gripir hóps sem er eytt eru áfram á búinu.
Setja gripi í hóp eða taka þá úr — einn grip (settu 18-203 í Heimatún), nokkra (settu 18-203 og 19-034 í Engi), eða valda eins og þú spyrð: settu öll lömb fædd 2026 í Heimatún, settu tvílembingana í Engi, taktu hrútana úr Engi, tæmdu Heimatún.
Flytja eða afrita gripi milli hópa — flyttu öll dýrin úr Heimatúni í Engi, flyttu lömbin úr Heimatúni í Engi, afritaðu gripina í Engi í Heimatún (þeir verða líka áfram í Engi).

Spjaldið sýnir gripina áður en nokkuð er vistað. Gripur er aldrei settur tvisvar í sama hóp: sá sem er þar fyrir er látinn vera (við flutning er hann aðeins tekinn úr fyrri hópnum).

Skrár og myndir¶

Smelltu á bréfaklemmuna vinstra megin í reitnum (eða dragðu skrá inn í hann) til að hengja við töflu eða mynd. Skrifaðu með henni ef þú vilt, og sendu.

Tafla — innflutningur¶

Hengdu við .csv, .xlsx eða .xls skrá. LAMB les hana í vafranum og segir hve margar raðir eru í henni, hvaða dálkar, og hvort hún lítur út eins og listi yfir örmerki eða listi yfir gripi. Hnappurinn opnar réttan innflutning með skrána tilbúna — þar sérðu hverja röð og ekkert er vistað fyrr en þú staðfestir.

Á Íslandi koma gripirnir úr Fjárvís, svo hér er tafla alltaf flutt inn sem örmerki.

Mynd á grip¶

Hengdu við mynd (JPEG, PNG eða WebP) og skrifaðu á hvaða grip hún á að fara, t.d. mynd af 18-203 eða Snotra. LAMB finnur gripinn og sýnir spjald með myndinni; hún er vistuð á gripinn þegar þú ýtir á Staðfesta. Ef fleiri en einn gripur passar, eða enginn, spyr spjaldið hvaða grip þú átt við.

Myndin birtist efst á síðu gripsins, undir Myndir á sömu síðu, og í símaappinu. Áður en hún er vistuð er hún minnkuð og staðsetningin (GPS) sem sími setur í myndir fjarlægð.

Til að finna gripi sem eiga mynd — eða vantar mynd — spyrðu: hvaða gripir eru með mynd, ær sem vantar mynd.

Skráin sjálf er ekki geymd í samræðunni: opnirðu hana síðar sést hvert myndin fór, en töflu þarf að hengja við aftur.

Hvað LAMB gerir ekki (enn)¶

Svarar ekki um dagvöxt, fallþunga, EUROP-flokkun eða fósturtalningu. LAMB skilur spurninguna, en segir „Ég get ekki svarað þessu enn". Notaðu Haustið í tölum, Fósturtalningu eða viðkomandi skrá.
Eyðir engu nema hópum og breytir engu um grip nema nafni og myndum — og aldrei án þess að þú staðfestir.
Svarar ekki um ár áður en búið tengdist LAMB. Á Íslandi eru gögn búsins heil frá því ári sem það tengdist LAMB; gripir sem fóru af búinu fyrr, t.d. lömb sem var slátrað, eru ekki í gögnunum. LAMB segir þá frá í stað þess að gefa rangt svar.
Svarar ekki almennum spurningum sem tengjast ekki búinu. Fyrir hjálp við LAMB sjálft, notaðu Hjálp.
Virkar ekki án nettengingar, því spurningin er túlkuð á netþjóni.

Hvað er sent?

Til að skilja spurninguna er textinn sendur til gervigreindarþjónustu innan Evrópu, ásamt síðustu spurningum samræðunnar. Gögn búsins eru ekki send — gervigreindin velur aðeins hvað er spurt um, og svarið er síðan reiknað úr gögnum búsins með þínum aðgangi. Skrár og myndir sem þú hengir við eru ekki sendar gervigreindinni. Ekki skrifa persónuupplýsingar í reitinn.

Ráð¶

Nefndu tímabil ef þú átt ekki við árið í ár: í fyrra, frá upphafi.
Skrifaðu númerið eins og það er — 18-203, 0177. Ef fleiri en einn gripur passar biður LAMB um nákvæmara númer.
Ein spurning í einu. Spurðu svo áfram út frá svarinu.
Ef svarið er skrýtið, lestu „Skilið sem" — oft dugar að orða spurninguna aðeins öðruvísi.

Byggt á lambsite/src/pages/Spyrja.tsx, lambsite/src/lib/ask/ og lambApi-44/src/command/ask/. Sjá einnig Leitarreitinn og Gripaupplýsingar.