Fallþungamat við vigtun¶
Þegar þú vigtar lamb að hausti sýnir appið, um leið og þunginn er sleginn inn, hvað lambið er líklegt til að leggja sig — og hve líklegt það er að fallið lendi undir 13,5 kg, þar sem sláturhúsin greiða ekkert álag.
Af hverju 13,5 kg?¶
Álag fyrir snemmslátrun er hátt í byrjun sláturtíðar og lækkar viku fyrir viku. En fall undir 13,5 kg fær ekkert álag, hvaða viku sem það fer. Lamb sem er sent of létt tapar því öllu álaginu — ekki hluta þess.
Af rúmlega 335 þúsund lömbum í gögnum viðskiptavina LAMB lentu 12 af hverjum 100 undir mörkunum. Á sumum búum var það eitt af hverjum fjórum.
Hvernig er matið reiknað?¶
Bóndinn sér lífþunga á vigtinni; sláturhúsið borgar fyrir fallið. Sambandið þar á milli er reiknað úr sögu búsins í Fjárvís — vigtanir og fallþungi sömu lamba, sömu viku — og er:
Fallþungi ≈ 0,44 × lífþungi − 0,9 kg, með skekkju um ± 1,3 kg
Út frá því er reiknað hve miklar líkur eru á að fallið lendi undir 13,5 kg, og litur og texti valinn eftir því:
| Litur | Líkur á að lenda undir 13,5 kg | Hvað það þýðir |
|---|---|---|
| Grænt | undir 10 % | Óhætt að senda |
| Gult | 10–50 % | Á mörkunum — íhugaðu að bíða |
| Rautt | yfir 50 % | Fær líklega ekkert álag |
Til viðmiðunar, sama vikuna og lambið fer:
| Lífþungi | Hlutfall sem lendir undir 13,5 kg |
|---|---|
| 30–31 kg | 4 af 5 |
| 32–33 kg | rúmlega helmingur |
| 34–35 kg | 1 af 4 |
| 36–37 kg | 1 af 14 |
| 38 kg og yfir | nær ekkert |
Um 36 kg lífþungi er því línan þar sem lamb er 90 % öruggt yfir mörkin.
„Miðað við þitt bú" eða „landsmeðaltal"¶
Bú eru ólík: fallhlutfall (fall ÷ lífþungi) er frá 40 % upp í 48 % milli búa, og það færir 36 kg línuna til um allt að 3 kg. Sé nægileg saga til fyrir þitt bú í Fjárvís (a.m.k. 500 lömb með bæði lífþunga og fallþunga) notar appið þína eigin tölur og segir „miðað við þitt bú (N lömb)". Annars stendur „landsmeðaltal".
Hvað á að gera við gult og rautt?¶
Matið segir hve líklegt er að lambið sleppi yfir mörkin ef það fer núna. Það segir ekki hvort borgi sig að bíða — það ræðst af álaginu þá vikuna og af því hvað lambið bætir á sig. Þumalfingursregla: tvær vikur á góðu landi gefa um 4 kg í lífþunga, sem er um 1,7 kg í falli. Lamb á 31 kg í viku 40, þegar álagið er nánast horfið, er sjaldan þess virði að halda eftir; lamb á 33 kg í viku 37 oftast.
Þetta er mat, ekki loforð
Skekkjan er um ± 1,3 kg. Appið sýnir aldrei verð, aðeins líkur. Ákvörðunin er þín.
Hvar birtist matið?
Aðeins undir lífþunga lamba — haustvigtuninni sem ákvörðun um sendingu byggist á. Ekki undir fæðingarþunga eða þunga ásetningsfjár, þar er engin sláturákvörðun að baki.
Sjá einnig Þungavigtun, skref 8.